ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
102
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
آورد چنان بود كه ديگر روزگار نمىتواند نظير آن را ببيند . حكيم علوى خان كه نام اصلى او محمّد هاشم شيرازى است فرزند حكيم محمّد هادى بود و به خاطر نسبتش با خاندان علوى به نام علوى خان معروف شد . در رمضان 1080 ه . / 1669 م . در شيراز متولّد شد و درس طبّ را از پدرش آموخت . در سال 1111 ه . / 1699 م . وارد هند شد و به خدمت اورنگزيب درآمد و سپس به دربار محمّد اعظم پيوست . در زمان محمّد شاه شهرت او به حدّ اعلاى خود رسيد و لقب معتمد الملك و منصب شش هزارى به وى داده شد . به سبب طبابت موفّقيّتآميز وى را با نقره وزن كردند . نادر شاه او را در سال 1151 ه . / 1738 م . از هند برد و مورد تعظيم و تكريم زياد قرار داد . او بعد از انجام وظيفهء حج در 1156 ه . / 1743 م . به هندوستان مراجعت كرد و در روز 25 رجب 1162 ه . / 1748 م . به بيمارى استسقا درگذشت و بنا به وصيّت خود در درگاه خواجه نظام الدّين اوليا در دهلى به خاك سپرده شد . « بر فلك رفت مسيحايى جديد » مادّه تاريخ اوست . بعضى سال وفات او را 1160 ه . نوشتهاند . در دهلى محضر درس و مطب او بسيار پررونق بود و صدها طالب علم از او كسب علم كردند . او بنيانگذار يك مكتب فكرى طبّى است . مطالعهء تأثيرات سلسلهء علوى خانى موضوعى است مستقل كه در تاريخ طبّ هندوستان مهم تلقّى مىشود . حكيم اكمل خان پدر حكيم شريف خان و عمويش حكيم اجمل خان نيز از شاگردان علوى خان بودند . علاوه بر شرح موجز القانون ، حاشيهء شرح اسباب و علامات ، احوال اعضاء النفس ، مفردات قرابادين ، عشرهء كامله ، تذكرة العلاج ، رسالهء موسيقى ، شرح اقليدس ، شرح مجسطى و شرح هداية الحكمة ميبدى از تأليفات بىشمار اوست . غير از اين ، كتابهاى مشهور سه رسالهء غير معروف فارسى علاج الانسان در ندوة العلماء و علاج الحمّى در رامپور و خلاصة الطب در تونگ محفوظ است . نحوهء طبابت او را تحت عنوان مطب و مجرّبات علوى خان تدوين كردهاند . همچنين قواعد علوى خان و قوانين العلاج